Λίγα λόγια σχετικά με την προσέγγιση
Η θεραπεία Gestalt είναι μία φαινομενολογική, υπαρξιακή και διαλογική θεραπευτική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία που δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην εμπειρία του ατόμου στο παρόν.
Θεμελιώθηκε τη δεκαετία του 1940 από τον Fritz Perls και τη Laura Perls, οι οποίοι σε συνεργασία με τον Paul Goodman και τον Ralph Hefferline, εξέδωσαν το 1951 το έργο με τίτλο “Gestalt Therapy- Excitement and Growth in the Human Personality”, θεωρητικός πυλώνας της θεραπείας Gestalt. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν αναπτύχθηκε μέσα από πολλούς συνεχιστές και στοχαστές της έως το σήμερα.
Η θεραπεία Gestalt επικεντρώνεται στο «τι και το πώς, το πού και το πότε» των πραγμάτων, όχι στο «γιατί» — Τι, πώς, που και πότε νιώθει, αντιδρά, κινείται και σκέφτεται το άτομο στο “εδώ και τώρα“.
Η λέξη “Gestalt” είναι γερμανική και σημαίνει «μορφή» ή «σχήμα», και αναφέρεται στην ιδέα ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να κατανοηθεί ως άθροισμα των μερών του, αλλά μόνο ως ένα ολοκληρωμένο σύνολο. Η θεραπεία αυτή αντλεί θεωρητικά στοιχεία από την ψυχολογία της μορφής, τη φαινομενολογία, τον διαλογικό υπαρξισμό και τη θεωρία πεδίου, ενώ στηρίζει την ικανότητα του ανθρώπου να αυτορρυθμίζεται όταν είναι σε επαφή με τις πραγματικές του ανάγκες.
Κεντρική έννοια στη θεραπεία Gestalt είναι η επίγνωση (awareness) — η πλήρης, φαινομενολογική, μη ερμηνευτική, μη κριτική παρατήρηση του τι συμβαίνει στο άτομο τη δεδομένη στιγμή: τι αισθάνεται, τι σκέφτεται, πώς αλληλεπιδρά με τον θεραπευτή και το περιβάλλον του. Μέσα από αυτήν την επίγνωση, το άτομο έρχεται σε επαφή με τις συναισθηματικές και σωματικές του εμπειρίες και οδηγείται στη φυσική και αυθεντική αντίληψη και αποδοχή της αλλαγής που συμβαίνει ήδη. Η επίγνωση θεωρείται προϋπόθεση για την ανάπτυξη, την αποδοχή και την υπευθυνότητα.
Μια άλλη βασική αρχή είναι η προσωπική ευθύνη. Η θεραπεία ενθαρρύνει το άτομο να αναλάβει την ευθύνη για τις πράξεις, τα συναισθήματα και τις επιλογές του, αντί να τα αποδίδει σε εξωτερικούς παράγοντες ή να αναζητά «ενόχους». Αυτή η στάση δεν είναι καταγγελτική, αλλά ενδυναμωτική: βοηθά το άτομο να αναγνωρίσει τη δύναμή του και να δράσει πιο συνειδητά στη ζωή του.
Στο επίπεδο της πρακτικής, η θεραπεία Gestalt είναι διαλογική, σχεσιακή, βιωματική και διαδραστική. Ο θεραπευτής λειτουργεί ως καθρέφτης και συνοδοιπόρος, όχι ως αυθεντία. Μέσα από τεχνικές όπως η «άδεια καρέκλα», ο θεραπευόμενος μπορεί να έρθει σε διάλογο με μέρη του εαυτού του ή σημαντικά πρόσωπα της ζωής του, εκφράζοντας συναισθήματα και ανάγκες. Παράλληλα, γίνεται εκτενής χρήση της γλώσσας σε παροντικό χρόνο. Η εμπειρία, ότι αναδύεται από σκέψεις, συναισθήματα, αισθήσεις και κινήσεις, συμβαίνει μέσα στη συνεδρία.
Η συμπερίληψη του σώματος είναι επίσης κρίσιμη: η θεραπευτική διαδικασία είναι μία ενσώματη διαδικασία. Η σωματική έκφραση (στάση, αναπνοή, ένταση) παρατηρείται και ενθαρρύνεται, καθώς φέρνει στην επιφάνεια πτυχές της εμπειρίας που δεν είναι ακόμα στο φως της επίγνωσης. Μέσω αυτών των βιωματικών πειραμάτων, ο θεραπευόμενος δοκιμάζει νέους τρόπους ύπαρξης και έκφρασης.
Η θεραπεία Gestalt εφαρμόζεται σε ατομικές και ομαδικές συνεδρίες, καθώς και σε εκπαιδευτικά και επαγγελματικά περιβάλλοντα. Δεν αφορά μόνο στην επίλυση προβλημάτων, αλλά και στην προσωπική ανάπτυξη, την αυθεντικότητα και τη βαθύτερη σύνδεση με τον εαυτό και τους σημαντικούς άλλους.
Ο τελικός στόχος της Gestalt θεραπείας δεν είναι η «θεραπεία» με τη στενή έννοια, αλλά η ενσυνείδητη ζωή: να μπορεί το άτομο να βιώνει κάθε στιγμή με πληρότητα, να είναι παρόν, να αναγνωρίζει τις ανάγκες του και να αλληλεπιδρά με τον κόσμο με ενθουσιασμό, ακεραιότητα και υπευθυνότητα.
Το παραπάνω κείμενο, σε μία προσπάθεια να συνοψίσω τις κύριες πτυχές της θεραπείας Gestalt, αποτελεί παράθεση της προσωπική μου οπτικής.
Ιωάννης Γαβριηλίδης
